22 december 2018

INSPIRATIE

Vandaag bezocht ik in het Centraal Museum in Utrecht de tentoonstelling Utrecht, Caravaggio en Europa, een overzicht van het werk van de Utrechtse caravaggisten. Naast werk van Hendrick ter Brugghen, Gerard van Honthorst en Dirck van Baburen zijn ook een paar schilderijen van de Zuidnederlandse schilder Nicolas Régnier te zijn, waarvan met name het portret van de Heilige Sebastiaan indruk op me maakte.


De Heilige Sebastiaan
Chrysler Museum of Art, Norfolk Virginia
(eigen foto)

Het verhaal van Sebastiaan is gruwelijk. Hij werd geboren in Narbonne (in het zuiden van Frankrijk) in de derde eeuw na Christus. Hij bracht zijn jeugd door in Milaan. Zijn ouders waren christenen en Sebastiaan bekeerde zich in het geheim. In het geheim, want christenen werden vervolgd door de Romeinen. Er wordt beweerd dat Sebastiaan wonderen heeft verricht, maar toch viel hij in ongenade bij de keizer, die hem liet arresteren en doden met pijlen, naakt aan een boom of martelpaal gebonden. Toen Irene, de weduwe van de martelaar Castulus hem wilde gaan begraven merkte ze dat Sebastiaan nog leefde. Ze nam hem mee naar huis en verzorgde hem. Toen Sebastiaan voldoende was hersteld ging hij naar de Tempel van Sol Invictus om de keizers ter verantwoording te roepen.
Met Sebastiaan is het niet goed gegaan. Hij werd gearresteerd en doodgeknuppeld in het Circus van Rome. Sommige bronnen zeggen dat zijn lijk in het riool werd gegooid, andere zeggen dat hij werd begraven in de catacomben aan de Via Appia in Rome waar nu de Basilica di San Sebastiano fuori le Mura (de Basiliek van Sint Sebastiaan buiten de Muren) staat. Al in de vierde eeuw na Christus werd daar een grafmonument voor hem opgericht.

Sebastiaan werd de Heilige Sebastiaan en geldt al vanaf de vroege Middeleeuwen als geliefd onderwerp voor schilders en beeldhouwers. Een van de vroegste afbeeldingen van Sebastiaan is een fresco uit de elfde eeuw, te vinden in de Església de Sant Andreu de Salardú in Spanje.

Hoewel Sebastiaan vaak doorzeefd met pijlen en met bloederige wonden wordt afgebeeld, lijken kunstenaars vaker de focus te leggen op zijn naaktheid. In de twee schilderijen die de eerder genoemde Nicolas Régnier maakte zijn de pijlen bijna bijzaak en ligt de nadruk op de schoonheid van Sebastiaan en zijn de portretten bijna een oefening in het weergeven van het mannelijk naakt. Het tweede Sebastiaan-schilderij van Régnier (uit de Staatliche Kunstammlungen Dresden) is niet in Utrecht te zien, maar zal wel tentoongesteld worden in München waar Utrecht, Caravaggio en Europa vanaf 17 april 2019 te zien zal zijn.

De Heilige Sebastiaan
Staatliche Kunstsammlungen Dresden

De Heilige Sebastiaan inspireert. Ik zal dus zeker binnenkort op zoek gaan naar pijlen (onschuldige met zuignappen en zonder scherpe punten) én een geschikt model om in de eenentwintigste eeuw een nieuwe Sebastiaan aan de kunstgeschiedenis toe te voegen.